Όσο ήμουν στο Μπακού συναντήθηκα και με την καθηγήτρια των ελληνικών στο Σλαβικό Πανεπιστήμιο του Μπακού(το μοναδικό που διδάσκεται η ελληνική γλώσσα στο Μπακού). Η καθηγήτρια εκεί, Μαρία Μπίτσκα, αν κρίνω από την μαθήτρια της και οδηγό μου, πρέπει να κάνει πολύ καλή δουλειά. Αρκετά συμπαθής άνθρωπος από αυτούς που τους βλέπεις και λες “ναι ρε γαμώτι είμαι Έλληνας και χαίρομαι για αυτό” με την έννοια πως είναι άνθρωπος έξω καρδιά. Την τελευταία μέρα πήγαμε για φαγητό για να της πω τι είδα αυτές τις ημέρες στο ταξίδι μου και να την αποχαιρετίσω.
Εκεί πάνω σε μια ωραία συζήτηση της έλεγα πως η Αρμενία θέλει να επιστρέψει το μεγαλύτερο μέρος των κατεχομένων κρατώντας όμως μια λωρίδα του Αζερμπαϊτζάν που θα ενώνει την Αρμενία με την “καλύτερη” περιοχή του Καραμπάχ (τη μοναδική που έχει αεροδρόμιο) και το βορειοδυτικό Καραμπάχ. Σε αυτό το σημείο, η κυρία Μαρία σκεπτόμενη τους τόσους ανθρώπους που πέθαναν στον πόλεμο και αυτούς που θα πεθάνουν αν δεν βρεθεί λύση, είπε πως το καλύτερο είναι να αποδεχθούν την πρόταση. Κάτι που σε μεγάλο βαθμό πιστεύω και γω αρκεί η Αρμενία να πληρώσει και το κόστος επανακατασκευής των σπιτιών των προσφύγων.
Όμως ακούγοντας αυτά η οδηγός μου, απάντησε ενοχλημένη

“Τι λέτε εσείς, να δώσουμε κάτι που είναι δικό μας;”

Τότε χαριτολογώντας είπα αφήστε την γιατί είναι λίγο εθνικίστρια και η Σαμίρα (η οδηγός μου) με κατακεραύνωσε . Κάτι που δεν το περίμενα,είπε πολύ έξυπνα,

Λέτε εμένα εθνικίστρια και εσείς 500 χρόνια ενώ όλοι λένε Istanbul εσείς λέτε Κωνσταντινούπολη. Τόσα χρόνια είναι τούρκικο έδαφος και εσείς ακόμα τη λέτε ελληνική. Ποιος είναι εθνικιστής;

Αυτό δεν απέχει πολύ από την πραγματικότητα. Πόσοι είδαν το πολίτικη κουζίνα και δεν είπαν πως πρέπει να απελευθερώσουμε την αλύτρωτη πατρίδα; το πατριαρχείο;
Μήπως τελικά αυτή η ονομασία τη συντηρούμε για να μας θυμίζει πως ήταν ελληνικά; Και να μας καλλιεργεί μια ιδέα αλυτρωτισμού;

photo via bjakeb

Την τελευταία μέρα στο Αζερμπαϊτζάν πέρασα αρκετές ώρες μέσα σε ένα ταξί αφού πήγα σε δύο περιοχές που ζούσαν πρόσφυγες. Ο ταξιτζής Καλός άνθρωπος και πολυλογάς. Την γλίτωσα αφού κοιμόμουν την περισσότερη ώρα του ταξιδιού αλλά η μεταφράστρια μου η Σαμίρα δεν την γλίτωσε. Όμως κάποια στιγμή όταν κάτσαμε να φάμε μεσημεριανό τον ρώτησα (από τις λίγες φορές που μίλησα με κάποιον στα ρώσικα) αν πριν την πτώση ή τώρα είναι τα πράγματα καλύτερα. Ο άνθρωπος μου είπε χαρακτηριστικά:

“Πριν είχαμε λέει σοσιαλισμό. Όλοι είχαμε τουλάχιστον ένα κομμάτι ψωμί και μπορεί και κάποιοι να είχαν και λίγα παραπάνω. Μετά ήρθε η δημοκρατία, είχαμε λέει επιλογές, και ψωμί και καλύτερα αυτοκίνητα και καλύτερα ρούχα αλλά λέει δεν έχουμε λεφτά. Για αυτούς που έχουν λεφτά είναι περισσότερες ελευθερίες αλλά για τους υπόλοιπους σίγουρα όχι.”

Κάπου εκεί η οδηγός μου στο οδοιπορικό μου ζήτησε να μην συνεχίσω αυτή την κουβέντα γιατί φοβήθηκε πως μπορεί να μιλάει για ώρες έτσι τελικά δεν μπόρεσα να μιλήσω περισσότερο. Όμως ακούγοντας την κουβέντα μου είπε πως και ο πατέρας της τα ίδια πιστεύει γιατί όπως μου είπε πριν ο πατέρας της ήταν πλούσιος. Τώρα πια έχασαν τα περισσότερα αφού ήταν και η ίδια πρόσφυγας, αν και ζούσε καλύτερα από τους υπόλοιπους πρόσφυγες από τον πόλεμο αφού έχουν δικό τους σπίτι στο Μπακού.
Δεν ξέρω αν έτυχε αλλά αυτό που λέω πολύ συχνά πως αφού η πλειοψηφία του κόσμου δεν έχει ούτε τα βασικά και χρεώνεται για να τα αποκτήσει πως μπορούμε να μιλούμε για ελευθερία στον καπιταλισμό;
update 19/3/2008: τα πλάγια γράμματα είναι συμπλήρωμα της έκφρασης που δεν είχα γράψει σωστά.

Για πολλούς το θέμα του Ναγκόρνο Καραμπάχ είναι εντελώς άγνωστο και για το ότι δεν έχω γράψει περισσότερα πριν πάω φταίει πως ήθελα να δω και από κοντά και να έχω μια πιο κατασταλαγμένη άποψη για το θέμα. Ένας φίλος όταν έφυγα μου έστειλε ένα email και εν ολίγοις μου έλεγε πως αυτοί οι λαοί(του Καυκάσου) ήταν κάποτε με το σοσιαλισμό και με παρέπεμψε να βρω το “Ο μαρξισμός για το εθνικό ζήτημα”. Τελικά το βρήκα αφού το δημοσίευσε το 1917.gr. Το έργο έχει περισσότερες εξηγήσεις για το τι είναι έθνος και αναλύει περισσότερο το εθνικό ζήτημα όμως τελικά φαίνεται πως επαληθεύεται απόλυτα ακόμα και 100 χρόνια.
Γιατί όμως δύο εθνότητες που με υπερηφάνεια υπερασπίστηκαν τη κοινή χώρα τους ενάντια του φασισμού τελικά κατέληξαν να είναι 2 εχθρικά έθνη καλλιεργώντας το μίσος και τον εθνικισμό;
Μήπως όπως σχολίασε κάποιος δεν άφηνε η καταπιεστική διοίκηση να τα εμφανιστούν; Και τότε πως μπορεί να εξηγήσουμε τη συνύπαρξη ακόμα και τους γάμους μεταξύ διαφορετικών εθνοτήτων που τώρα πια βρίσκονται σε πόλεμο; Πως εξηγείται πως στη πρωτεύουσα του Αζερμπαϊτζάν, το Μπακού ζούσαν για 70 περίπου χρόνια ειρηνικά πολλοί Αρμένιοι και ανάμεσα τους ο Παγκόσμιος πρωταθλητής Γκάρι Κασπάροφ;
Προφανώς όσο και να καταπιέζεις τον λαό δεν γίνεται να μην υπάρχουν προβλήματα. Και όμως για 70 χρόνια δεν υπήρχαν. Δεν υπήρχαν γιατί δεν είχαν τίποτα να χωρίσουν. Δεν είχαν ατομική ιδιοκτησία και δεν υπήρχε διαφορετική αντιμετώπιση για τις εθνότητες που ήταν κάτω από τη Σοβιετική Ένωση. Και ήρθε η περεστρόικα. Η δημιουργία της “ελευθερίας” του να έχεις. Και έτσι τότε άρχισαν οι εχθρότητες για το ποιος θα έχει τι. Το Ναγκόρνο-Καραμπάχ που ήταν για 68 χρόνια στη δικαιοδοσία της σοβιετικής δημοκρατίας του Αζερμπαϊτζάν (μια από τις σοβιετικές δημοκρατίας που απάρτιζαν την ΕΣΣΔ) αποφάσισε το σοβιέτ της Αρμενίας να την προσαρτήσει στις περιοχές του. Όμως γιατί; Γιατί πια είχε σημασία. Είχε σημασία γιατί αυτοί που έπαιρναν τις αποφάσεις ήταν η επερχόμενη αστική τάξη. Αυτοί που έναντι πινακίου φακής αγόραζαν τις ως τότε κρατικές εταιρείες εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου, είχαν κάθε λόγο πια να θέλουν να πάρουν τον έλεγχο σε μια περιοχή που είναι πλούσια σε ορυκτό πλούτο. Όμως για ακριβώς τους ίδιους λόγους και το σοβιέτ του Αζερμπαϊτζάν έπρεπε να εξασφαλίσει την εξουσία σε αυτήν την περιοχή αυτή. Το ανώτατο σοβιέτ επί Γκορμπατσιόφ επικύρωσε αυτή την αλλαγή στην εξουσία του Ναγκόρνο Καραμπάχ και τελικά μεγάλη μερίδα Αζέρων κατοίκων έπρεπε να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους.Όπου δεν το έκαναν ο κόκκινος στρατός βοήθησε σε αυτό.Χαρακτηριστικό είναι πως η ημέρα της απελευθέρωσης του Αζερμπαϊτζάν θεωρείται η 20η Ιανουαρίου που πέθαναν από βολές του κόκκινου στρατού που εκτελούσε εντολές αφού το Μπακού είχε κηρυχθεί σε κατάσταση έκτακτου ανάγκης. Όταν κάποιοι είχαν συμφέρον, τότε μίλησαν για “εθνικό” συμφέρον και σήμαναν τις σειρήνες του πολέμου έναντι των εχθρών! Στην ουσία αυτοί που μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ έγιναν μεγιστάνες εν μια νυκτί. Σε ένα τέτοιο κλίμα έγιναν βιαιότητες και από τις δύο πλευρές.
Έτσι τελικά με την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης και με τους Αρμένιους πιο έτοιμους για τον “εθνικό” αγώνα, αφού πάντοτε θεωρούσαν πως είναι πρώτα Αρμένιοι και μετά Σοβιετικοί, έφτασαν να έχουν καταλάβει το 20% του εδάφους του Αζερμπαϊτζάν καλώντας τον κόσμο για απελευθέρωση του Ναγκόρνο Καραμπάχ. Μια περιοχή που γύρω είναι περιοχές των Αζέρων μόνο και η συγκεκριμένη περιοχή υπήρχε πλειοψηφία Αρμενίων. Οι Αζέροι μην έχοντας ακόμα έτοιμη την την εθνικιστική προπαγάνδα έτοιμοι έφθασαν να χάνουν τα εδάφη τους και να ζητούν από τον Ο.Η.Ε να υπερασπιστεί την εδαφική του ακεραιότητα. Αλλά δυστυχώς όπως και με την Κύπρο έτσι και με το Ναγκόρνο Καραμπάχ αντί να τιμωρείται ο κατακτητής στο τέλος επιστρέφει ένα μέρος από τα κατεχόμενα και καθιερώνεται ως ειρηνευτής και αυτός που θέλει την ειρήνη στην περιοχή…
Όμως σε μια περιοχή που διακυβεύονται τόσα πολλά η αστική τάξη δεν μπορεί να στηριχθεί όμως μόνο στο διεθνές δίκαιο. Στην τηλεόραση είδα διαφημιστικό που έδειχνε μια μητέρα, έναν κύριο μεσήλικα, μια νεαρά κοπέλα που όλοι μιλούσαν από το Sahidlar Xiyabani ( το μνημείο των πεσόντων για την πατρίδα) στο οποίο από ότι μου μετέφρασαν έλεγε πως εμείς δεν θέλουμε τον πόλεμο αλλά πάνω από όλα η άμυνα του Αζερμπαϊτζάν. Η χώρα είναι γεμάτη σημαίες και μπορώ να πω πως είδα εκατοντάδες φωτογραφίες του πρώτου προέδρου της δημοκρατίας, Heydar Aliyev, μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης σε γιγαντοαφίσες, σε εμπορικά καταστήματα και φυσικά στο αστυνομικό τμήμα. Άρα τώρα που κινδυνεύει η περιουσία κάποιων πρέπει με κάθε τρόπο να υπερασπιστεί η “εθνική” περιουσία αυτών που εκμεταλλεύονται το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Και μιλάμε για μια χώρα που όσο ακόμα και στην εθνική οδό, δεξιά και αριστερά αντί να βλέπεις λιβάδια ή όμορφη φύση βλέπεις αντλίες πετρελαίου.

. Άρα μόνο τυχαίο δεν είναι πως η άνοδος του εθνικισμού συνέπεσε με την επανακατασκευή (περεστρόικα) του σοβιετικού μοντέλου εξουσίας…

Χθες βρέθηκα σε ένα πάρκο το οποίο είναι αφιερωμένο στους πεσόντες για την πατρίδα. Δεν ξέρω αλλά είναι η εικόνα τόσο μνημάτων -ειδικά παιδιών που πέθαναν μόλις 5 χρονών, πριν ακόμα αρχίσουν να μπορούν να καταλαβαίνουν τον κόσμο- μπορώ να πω πως με πάγωσε. Δεν βρίσκονται μόνο οι πεσόντες στο Ναγκόρνο Καραμπάχ αλλά και όσοι πέθαναν στον Μαύρο Γενάρη. Στις 20 Ιανουαρίου του 1990 η τυφλή χρήση βίας σε αθώους πολίτες από τον κόκκινο στρατό είχε πάρα πολλά θύματα. Σε μια προσπάθεια να κρατήσει στην ένωση ο Γκορμπατσιόφ την δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν είχε κηρύξει την πόλη σε κατάσταση έκτακτου ανάγκης.Αφορμή ήταν επιθέσεις σε Αρμένιους σε μια εποχή που οι εθνικιστικές φωνές όλο και δυνάμωναν,στη Σοβιετική Ένωση ήταν σε σήψη.Κρατικά έγγραφα που αποκαλύφθηκαν μετά έδειξαν πως ήταν ήδη προγραμματισμένο. Μερικά χρόνια μετά ο Γκορμπατσώφ ζήτησε συγγνώμη από τον λαό του Αζερμπαϊτζάν αφού παραδέχθηκε τον χαρακτηρισμό της κατάστασης έκτακτου ανάγκης στο Μπακού ως το μεγαλύτερο πολιτικό του λάθος.
Δείτε κάποιες εικόνες από ένα πάρκο που μέχρι πριν 15 χρόνια θα μπορούσαμε να πούμε πως ήταν ο Λυκαβηττός του Μπακού. Όμως τώρα έχει μετατραπεί σε ένα πάρκο μνημάτων.

Η παραπάνω φωτογραφία είναι από το μετρό στο Μπακού. Απεικονίζει τον Αλέξανδρο(Εσκεντάρ) να πλησιάζει μια αρχαία Αζέρα Βασίλισσα, τη Νουσάμπα στα Αζέρικα . Επειδή είναι στον σταθμό “Νιζάμι” που είναι αφιερωμένο στον πρώτο λόγιο της νεώτερης λογοτεχνίας του Αζερμπαϊτζάν, Νιζάμι (1141 – 1209), δεν ξέρω αν αναφέρεται σε κάποια από τις γυναίκες του Αλέξανδρου ή αν είναι ένας μύθος από το βιβλίο του Νιζάμι για τον Αλέξανδρο, που είναι ένα μείγμα από πραγματικά γεγονότα,μύθους για τον Αλέξανδρο από το κοράνι, και τον ιστορίες από τον Ψευδοκαλλισθένη.
Πάντως αυτό που μου πέρασε από το μυαλό είναι πως τόσοι λαοί θα μπορούσαν να πουν πως είναι οι απόγονοι Ελλήνων. Και όλοι το υπερηφανεύονται πως πέρασε ο Αλέξανδρος από τη χώρα τους. Είναι γελοίο με το πέρασμα των αιώνων να λέμε πως οι Έλληνες είμαστε γνήσιοι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων. Ειδικά μετά από τόσα χρόνια που η Ελλάδα ήταν υπό την κατοχή των Ρωμαίων-Βυζαντινών και των Τούρκων.
Τι όμως μαθαίνουμε και δεν του δίνουμε σημασία; Πως η Ελλάδα κατέκτησε τους Ρωμαίους στο θέμα της παιδείας. Και οι Βυζαντινοί που πέρα από τον Ιουλιανό κατακρεούργησαν τους “ειδωλολάτρες” Έλληνες παύοντας επί του Θεοδοσίου και τους ολυμπιακούς αγώνες διδάσκονταν ελληνικά και αρχαίους Έλληνες συγγραφείς. Άρα και εμείς είμαστε Έλληνες όχι τόσο γιατί γεννηθήκαμε στην Ελλαδική περιοχή αλλά κυρίως επειδή λαμβάνουμε αυτή την παιδεία. Και για αυτό και ο Αλέξανδρος ήταν Έλληνας άσχετα με το τι έλεγε ο Δημοσθένης για την βαρβαρική καταγωγή του Φίλιππου.
Και αυτό που βλέπω στη FYROM είναι πως τελικά και αυτοί διδάσκονται την ιστορία των αρχαίων Μακεδόνων. Ίσως τα τελευταία χρόνια λίγο πιο εθνικιστικά αφού με την πολιτική μας σπρώξαμε τους εθνικιστές τους στην συγγραφή της ιστορίας με περισσότερο βάρος στο Βασιλιά των Μακεδόνων από ότι στο Αλέξανδρος ο Έλληνας αλλά αναρωτιέμαι πως μπορούμε εμείς τελικά να τους αφαιρέσουμε το δικαίωμα να ονομαστούν Μακεδόνες;
Μήπως τελικά έπρεπε ο Αλέξανδρος να ενώνει αντί για να χωρίζει;

Ήδη αυτήν την ώρα βρίσκομαι στο ταξίδι προς το Αζερμπαϊτζάν. Όσοι δεν είδατε το vidcast πάω για οδοιπορικό στην περιοχή του Ναγκόρνο-Καραμπάχ. και του θύλακα Ναχτσιβάν. Οι Αρμένιοι κάτοικοι του Ναγκόρνο Καραμπάχ από την αρχαία εποχή που όμως την έχασαν 90 χρόνια πριν. Μετά τα δύο κράτη Αζερμπαϊτζάν και Αρμενία βρίσκονταν στο ίδιο κράτος και χωρίς να υπάρχει λόγος δεν αναζητούσε κανείς αλλαγή των συνόρων. Ώσπου η περεστρόικα έθετε θέμα ιδιοκτησίας της γης. Τότε άρχισαν τα προβλήματα που κατέληξαν σε αιματηρή διαμάχη που επίσημα έληξε το 1994 έχοντας την Αρμενία να έχει καταλάβει το 20% του Αζερμπαϊτζάν. Σε αυτόν τον πόλεμο πολλές οι αλλαγές των πληθυσμών και πολλοί πρόσφυγες. Οι Αζέροι ζητούν και την αναγνώριση της γενοκτονίας. Το θέμα το είχα μελετήσει και είχα πει κάποια παραπάνω πράγματα στον Παναγιώτη.
To zoo.gr είναι χορηγός του οδοιπορικού μου και το ευχαριστώ γιατί θέλω να δω από κοντά μια περιοχή που τράβηξε τόσα πολλά επειδή κάποιοι ήθελαν εδαφική επέκταση και κάποιοι άλλοι πίστεψαν στην απελευθέρωση των “αλύτρωτων πατρίδων”.
Δύο ερωτήματα μου γυρνούν συνέχεια στο μυαλό, αν μια περιοχή κατοικείται περισσότερο από ένα έθνος αξίζει η απελευθέρωση τους περισσότερο από τις ανθρώπινες ζωές της μειοψηφίας; Και γιατί ένα έθνος που έχει τραβήξει τόσα κάνει τα ίδια που ήδη έχει τραβήξει; Και δεν μιλώ μόνο για τους Αρμένιους αλλά και για τους Ισραηλινούς.

Μπορεί να πέρασε καιρός από το τελευταίο επεισόδιο αλλά δεν ξεχνούμε μια υποχρέωση που αναλάβαμε από πέρσι τέτοιον καιρό. Να έχουμε κάποια vidcast για την επικαιρότητα (που μπορεί κάποιες φορές να έχει περάσει) και θέματα που πολυσυζητήθηκαν στο πολιτικό blog. Οι ανειλημμένες φετινές υποχρέωσεις της Κάλι μας έχουν στερήσει τη συχνότητα αλλά νομίζω πως η ποιότητα ανεβαίνει.
Δείτε το 13ο επεισόδειο και ευχηθείτε μου καλό ταξίδι!

Φυσικά μπορείτε να κατεβάσετε το αρχείο xvid 23mb